Garncarstwo prahistoryczne

“Garncarstwo prahistoryczne”

Muzeum Archeologiczne w Krakowie

Dnia 30 czerwca 2001 roku na terenie Ośrodka Magazynowo-Studyjnego MAK w Branicach dokonano otwarcia nowej stałej wystawy, poświęconej garncarstwu prahistorycznemu. Wystawa, urządzona ze zbiorów nowohuckiego Oddziału naszego Muzeum, mieści się w tzw. lamusie, czyli w budynku późnorenesansowego dworu obronnego w Branicach.

Wystawa ukazuje historię garncarstwa na ziemiach polskich od czasów pojawienia się pierwszych naczyń glinianych w VI tysiącleciu p.n.e. do XII wieku n.e. Umiejętność lepienia naczyń pojawiła się na naszych ziemiach wraz z przybyciem z południa pierwszych ludów rolniczych, około 5400 lat p.n.e. Wytwarzano naczynia delikatnej roboty – cienkościenne, często bogato zdobione o starannie opracowanych powierzchniach; służyły one do spożywania posiłków. Do gotowania z kolei służyły naczynia grubościenne, wykonywane z gliny z domieszkami organicznymi i mineralnymi. Dzięki tym domieszkom wykonane z takiej masy (ceramicznej) naczynia posiadały lepsze właściwości użytkowe, m.in. wytrzymywały długotrwałe podgrzewanie w ognisku.

Do przybycia na nasze ziemie ludności celtyckiej, co nastąpiło ok. 300 r. p.n.e., naczynia lepione były ręcznie. Podczas przygotowywania wystawy wykonano cały szereg eksperymentów odtwarzających produkcję garnków z taśm i wałków glinianych. Wykonana taką techniką ceramika po wysuszeniu wypalana była następnie w ognisku. Próbowano też wykonywania naczyń na kole garncarskim.
Sztuka lepienia naczyń
Sztuka lepienia naczyń     Trudna sztuka lepienia
Trudna sztuka lepienia     Lepienie naczyń
Lepienie naczyń
Naczynia…
Naczynia…     Naczynia…
Naczynia…     Sztuki lepienia c.d.
Sztuki lepienia c.d.
Sztuka toczenia naczyń
Sztuka toczenia naczyń     Sztuka toczenia naczyń
Sztuka toczenia naczyń

Umiejętność toczenia naczyń przynieśli na nasze ziemie Celtowie. W okolicach Nowej Huty odkryto osady celtyckie, na których odkryto doskonałej jakości ceramikę toczoną na kole i malowaną w białe i czerwone pasma. Wykonywaną przez nich te piękne naczynia wypalano w specjalnych piecach garncarskich o pionowym ciągu. Obok takiej ceramiki, produkowanej przez wyspecjalizowanych rzemieślników, na użytek domowy wytwarzano nadal ceramikę lepioną ręcznie.

Po zaniku osadnictwa celtyckiego w Małopolsce umiejętność toczenia naczyń uległa zapomnieniu, aby ponownie pojawić się tu na przełomie II i III wieku naszej ery. W owym czasie na terasie lewego brzegu Wisły powstało szereg ośrodków, zamieszkałych przez garncarzy, m.in w Pleszowie, Cle i Igołomi. Produkowano tam ceramikę o gładkich, ciemnych i błyszczących powierzchniach, pełniącą funkcję zastawy stołowej, jak i grubej roboty naczynia kuchenne. Wypalano je w specjalnych piecach zagłębionych w ziemię, często o konstrukcji dwukomorowej.

Ceramika pochodząca z najstarszych osad słowiańskich jest lepiona ręcznie, od VII wieku obtaczana na wolnoobrotowym kole garncarskim. Naczynia zdobione są prostymi ornamentami wykonywanymi narzędziami w rodzaju grzebienia.

Na wystawie można obejrzeć także model dwukomorowego pieca garncarskiego i koło garncarskie o konstrukcji sponowej. Obok budynku w którym znajduje się wystawa, odtworzono piec garncarski z początków naszej ery. Otwarcie wystawy połączone było z całodziennym festynem archeologicznym.

Małgorzata Kaczanowska